Zoek de verschillen (van een halve eeuw) (2)

Ook ik ben vergiftigd met het aangename gevoel van de jeugdherinneringen die me zijn verteld en die ik doorvertel alsof ik ze zelf heb meegemaakt (zie een eerdere post over Orhan Pamuk's Istanbul). Deze is me verteld door m'n vader en zegt veel over de veranderingen in de laatste halve eeuw die mijn leven nu bestrijkt:

Mijn Nederlandse vader en mijn zwangere moeder van Chinese afkomst zijn op vakantie in Corsica. Ik, zo'n tien maanden oud, logeer bij oma Do in Tilburg en krijg daar prompt de griep. Oma belt natuurlijk direct de dokter. "Met mevrouw Jansen, ik heb hier een klein Chineesje met griep. Kunt U langs komen?"

De begrippen multiculturele samenleving en politieke correctheid waren nog ver weg. Dus voor een huisarts in een provinciestadje kon een Chineesje bij een Jansen thuis niets anders zijn dan een baby met wat toen nog helemaal niet bekend stond als het Syndroom van Down.

De dokter komt per ommegaande langs, ziet mij in m'n wiegje liggen en zegt verbaasd: "Maar mevrouw, dat is helemaal geen mongooltje, kijk eens wat een pientere oogskens ie heeft!"

De lezer oordele zelf. (En ik dank mijn ouders voor deze en andere herinneringen die ik mij toegeëigend heb.)

Pamuk's Istanbul (2)

Het hiervoor geciteerde fragment uit Orhan Pamuk's Istanbul wordt voorafgegaan door een beschrijving van een stadsbericht in de krant die Pamuk's moeder 'schijnt te moeten hebben gelezen' op het kraambed in afwachting van de geboorte van Orhan. Niet de uitbarsting van de vulkaan Stromboli twee dagen eerder, Turkse militairen in Noord-Korea of de angst voor de inzet van biologische wapens was voor de Istanbulers het echte nieuws. Dat ging over de inbreker met het gruwelijke masker die zich, betrapt en daarna ingesloten, van het leven beroofde.

Helaas heeft het niet veel zin om in de kranten van de geboortedag van mijn zoon op zoek te gaan naar het plaatselijke bericht dat de gemoederen van alle Amsterdammers bezig zou hebben gehouden, meer nog dan de uitslag van de Poolse verkiezingen, het wraak zweren van Turkije na een dodelijke PKK-hinderlaag of de twijfels over de Nederlandse militaire missie in Uruzgan. De zeskoloms openingskop van de Volkskrant luidt namelijk: Texel is zijn ambassadeur kwijt. Jan Wolkers is drie dagen daarvoor overleden en diens dood houdt het hele land dier dagen in een liefdevolle greep.

Als ik dan toch door die krant blader op zoek naar nieuws dat de interesse van Elyan's moeder moet hebben gewekt, zie ik op pagina 3 rechtsonderin een fotootje dat zij niet gemist kan hebben in die tussenperiode van een eindig en een nieuw leven.

Het is de schitterende uitsnede van een foto van Robin Utrecht waarop prinses Ariane van Willem-Alexander en Máxima wordt gedoopt. De uitsnede is daarom zo mooi omdat het tafereel nu door lichtval en compositie doet denken aan klassieke schilderbeelden. (Met excuses aan onze kroonprins die in de prullenbak is beland.)

Pamuk's Istanbul (1)

(...) Toen mijn moeder me voor het eerst zag, vond ze dat ik er zwakker, kwetsbaarder en tengerder uitzag dan mijn twee jaar oudere broer bij zijn geboorte.

Eigenlijk had ik hier de werkwoordsuitgang -miş moeten gebruiken: 'schijnt gevonden te hebben'. De verleden tijd met de uitgang -miş, een vorm waarop ik erg gesteld ben en die we in het Turks gebruiken om dromen en sprookjes te vertellen, en dingen die we niet zelf hebben meegemaakt, is geschikter voor het weergeven van wat we hebben beleefd toen we in de wieg lagen, in de kinderwagen of toen we onze eerste stapjes zetten. Want onze eerste levenservaringen horen we jaren later uit de mond van onze ouders en wij beleven er dan een huiveringwekkend genoegen aan om naar ons eigen verhaal te luisteren alsof we iemand anders zijn eerste woordjes horen zeggen, zijn eerste stapjes zien zetten. Door dit aangename gevoel, dat doet denken aan het plezier om onszelf in onze eigen droom te zien, zet zich later een andere gewoonte in onze ziel vast, die ons tot aan onze dood zal vergiftigen: we maken er een gewoonte van om de betekenis van alles wat we in het leven meemaken - zelfs van ons diepste genot - van anderen over te nemen. Net zoals deze eerste 'herinneringen' aan onze babytijd verhalen zijn die we van anderen horen en ons vervolgens zo gretig eigen maken dat we beginnen te denken dat het onze eigen herinneringen zijn, die we vervolgens vol overtuiging aan anderen vertellen, zo denken we ook dat wat anderen zeggen over allerlei dingen die we in het leven doen, ons eigen idee is, sterker nog: die mening van anderen verandert in een herinnering die belangrijker is dan hetgeen we hebben meegemaakt.

Uit: Istanbul; herinneringen en de stad, Orhan Pamuk (hoofdstuk 1, Een andere Orhan)

Hm, ja, het zou een experiment kunnen zijn: Elyan, onze Orhan, niet te vergiftigen met het aangename gevoel dat onze herinneringen aan zijn babytijd hem zouden kunnen geven. Zodat hij 'pure' herinneringen kan gaan koesteren, niet bepaald door zijn ouders. Hoe zouden die er dan uitzien?

Maar ja, dat leven van herinnerde herinneringen kan wel leiden tot zoiets schitterends als Pamuk's boek. Laten we het leven maar gewoon blijven leven zoals we leven, al is het dan een tweedehands. Dat heeft zo z'n eigen schoonheid.